ki

Brezhoneg

Ur c'hi.

Etimologiezh

(Anv-kadarn 1) Da geñveriañ gant ar c'herneveureg ki, ar c'hembraeg ci, an iwerzhoneg cú (genitiv heniwerzhonek con) hag ar skoseg cù : diwar ur ger keltiek *kū (liester kun-es). Da geñveriañ ivez gant ar sañskriteg śvā (genitiv śun-as), an henc'hresianeg ϰύων, (liester ϰύν-ες), al lituaneg szu (genitiv szuñ-s), al latin canis, ar saozneg houn-d hag an alamaneg hun-d.^[1]

(Furm verb) Savet diwar « ki- », pennrann ar verb « kiañ », hep dibenn-ger.

Anv-kadarn 1

	Unander	Liester
Gourel	ki /ˈkiː/	chas /ˈʃas/ pe kon /ˈkɔ̃ːn/
Benel	kiez /ˈkiː.es/	kiezed /ki.ˈeː.zet/

ki /ˈkiː/ gourel (liester kon (e rannyezh Gwened, e skridoù lennegel pe kozh) pe chas (pemdez))

1. Bronneg kigdebrer kar d'ar bleiz (un isspesad d'ar bleiz eo) ha doñvaet gant mab-den. Meur a ouenn anezhañ a zo, dezho morfologiezhioù liesseurt. Anv skiantel : Canis lupus familiaris. Harzhal ha chilpat a ra ar c'hi.

1. • Ken en devo truez ouzhoc’h, ma dous, ar c’hi. — (Fañch an Uhel, Soniou Breiz-Izel 2, Pariz, 1891, 1971, p. ?.)
   • Setu aze ur c'hi hag ho kaso, hag a chomo ganeoc'h betek kuzh-heol. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl 2, Al Liamm, 1985, p. 16.)
   • Bara gwenn d'ar c'hi, ha barav du d'ar mevel. — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl 2, Al Liamm, 1985, p. 17.)
   • Lazhet ho ki, hag ho marc'h glas. — (Buhez Sant Ronan, er Barzhaz Breizh.)
   • An neb en deus c’hoant da lazhañ e gi a gav atav ur c’hleñved dezhañ. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 12.)
   • Pegeit zo etre an tommder hag ar yenion? -Hed ur c'hi : ar c'hi a vez tomm e revr ha yen e fri. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé 3, p. 334.)
   • Pa welez ur c’hi o tont betek da seulioù az pez aon. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé 2, p. 462.)
   • Ha daou gi gouez ha diboellet. — (Kloareg Rohan, er Barzhaz Breizh.)
   • Nag e skudell ar c'hi ne veze graet va boued. — (Gwreg ar C'hroazour, er Barzhaz Breizh.)
2. Ki par. Enebet ouzh kiez.

Deveradoù

aergi aourgi dourgi gwadgi kiañ kiez kiozenn ki-bleiz ki-chase

ki-choukant ki-deñved ki-douar ki-dour ki-foutouilhek ki-gaol ki-hemolc'h ki-kolo ki-kolveg

ki-labour ki-madam ki-mor ki-porzh ki-red ki-rodellek ki-rous ki-stag ki-tan

ki-saout ki-spagnol ki du korrgi meurgi milgi morgi

Troioù-lavar

• bezañ evel ki ha kazh
• bezañ ki war un dra bennak
• kaoc'h ki du kac'het gant ar c'hi gwenn : sakreadenn
• bezañ e-unan evel ur c'hi
• Honnezh a zo hec'h-unanig eno evel ur c'hi. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé 1, p. 32.)
• bezañ didalvez evel ur c'hi

Krennlavaroù

• Kamm ki pa gar
• E-lec'h ma staot ur c'hi e staot daou pe dri
• Pep ki zo mestr en e di
• Ur c’hi meret, hanter savet Ur c’hazh meret, hanter lazhet.
• A-benn neuze hag ac'hann di En devo harzhet meur a gi.
• Da bep seurt oad E red ar c'hi war-lerc'h ar c'had.
• Diwar gi, ki; diwar gazh, kazh; Diwar logodenn ne vez ket a razh.
• Ki skaotet En deus aon rak dour bervet.
• Ki besk ha kazh diskouarnet N’int mat nemet da zebriñ boued.
• Tri bloaz o tont da gi, tri bloaz ki, tri bloaz o vont er-maez a gi.
• Dre forzh heskinat (pe hegañ) ar c’hi e teu da vezañ droug.

Troidigezhioù

arabeg : كلب (ar) (kalb) gourel, كلبة (ar) (kalba) benel afrikaans : hond (af) alamaneg : Hund (de) gourel albaneg : qen (sq) gourel azeri : köpək (az) ; it bavarianeg : Hund (bar) gourel bemba : imbwa (bem) bengaleg : কুকুর (bn) bulgareg : куче (bg) (kuče) nepreizh daneg : hund (da) ekegusii : esese esperanteg : hundo (eo) estoneg : koer (et) ; peni (et) ewe : avu faeroeg : hundur (fo) fanti : bɔdɔm; kraman finneg : koira (fi) frizeg : dogge (fy) , hûn (fy) galleg : chien (fr) ganda : mbwa gresianeg : σκυλί (el) (skylí) gujarati : કૂતરો (gu) hebraeg : כלב (he) hensaozneg : docga (ang) , hund (ang) hindeg : कुत्ता (hi) hungareg : kutya (hu) ido : hundo (io) indonezeg : anjing (id) islandeg : hundur (is) italianeg : cane (it) gourel japaneg : 犬 (ja) (いぬ, inu) katalaneg : gos (ca) , ca (ca) kazak : ит (kk) (it) kembraeg : ci (cy) kinyarwanda : imbwa kirgiz : ит (ky) (it) kongo : mbwa kurdeg : kûçik (ku) latin : canis (la) lingala : mbwá (ln) malayseg : anjing (ms) malinkeg : wulu (mlq) marathi : कुत्रा (mr)

mayaeg Yucatán : pek’ (yua) mende : ngílà mongoleg : нохой (mn) (nohoĭ) more : báága nederlandeg : hond (nl) norvegeg : hund (no) , tamhund (no) okitaneg : can (oc) , gos (oc) oseteg : куыдз (os) (kuydz) ouigoureg : ئىت (ug) ourdou : کتا (ur) papiamento : kachó (pap) perseg : سگ (fa) poloneg : pies (pl) ; pies domowy (pl) portugaleg : cão (pt) pundjabi : ਕੁੱਤਾ (pa) romanieg : rikonô (rom) ; jukêl (rom) (aussi cukêl (rom) ) roumaneg : câine (ro) gourel, cîine (ro) rusianeg : пёс (ru) (pǒs) gourel; собака (ru) (sobáka) benel sámi an Norzh : beana (se) saozneg : dog (en) , hound (en) serbeg : пас (sr) (pas) gourel, кућка (sr) (kućka) benel shona : imbwa (sn) sinaeg : 狗 (zh) sikilianeg : cani (scn) skoseg : cù (gd) sotho an Norzh : mpša (nso) spagnoleg : perro (es) gourel sranan : dagu (srn) svedeg : hund (sv) swahili : mbwa (sw) swazi : î-njá (ss) tadjik : саг (tg) (sag) tagalog : áso (tl) tchekeg : pes (cs) tchouvatch : йытӑ (cv) (ĭytă) turkeg : köpek (tr) turkmeneg : ит (tk) (it) twi : kraman ukraineg : собака (uk) (sobáka) gourel; пес (uk) (pes) gourel vepse : koir (vep) wolof : xaj (wo) yorouba : ajá (yo) zouloueg : inja (zu)

Anv-kadarn 2

Ur c'hi

ki /ˈkiː/ (liester kioù)

1. Benveg a dalvez da lugañ hag a vez sanket e-barzh ur giez

Deveradoù

• kiez

Troidigezhioù

galleg : prise (fr) mâle (fr)

Estlammadell

E-barzh kaoc'h ki

Furm verb

ki /ˈkiː/

1. Furm ar verb kiañ e trede gour unan an amzer-vremañ, en doare-disklêriañ.
2. Furm ar verb kiañ en eil gour unan an doare-gourc'hemenn.

Gwelet ivez

• Ar pennad « ki » e-barzh Wikipedia

Daveoù

Roll an daveoù :

• ^[1] : Lexique Étymologique des termes les plus usuels du Breton Moderne