kentañ

Brezhoneg

Etimologiezh

Savet diwar « kent » hag al lostger « -añ » : derez-uhelañ an anv-gwan « kent ».

Anv-gwan petvediñ

kentañ /ˈkẽntã/

1. derez-uhelañ an anv-gwan kent, implijet da verkañ ar renk a glot gant an niver unan,
2. implijet war-lerc'h ar ger-mell:

   ... rak emgann Kergidu, mar deo bet ar c'hentañ, ne vezo ket an diwezhañ, da vihanañ evidon-me. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 2, Brest, 1878, eil emb. Al Liamm 1977, p. 12.)

3. implijet war-lerc'h un anv-kadarn: an deiz kentañ, an den kentañ, an dra gentañ, an dro gentañ, an hini kentañ/an hini gentañ, ar re gentañ, an tamm kentañ, an tennoù kentañ, an avaloù kentañ, ar wreg kentañ, an oferenn gentañ, ar penn kentañ.

   An hini kentañ en devo pemp pakad butun pe pemp pakad sigaretennoù. — (Brogarour, Onenn, 1936, p. 33.)

   • An hini kentañ, Jakez ar Bihan, a oa uhel evel ur skeul da vabia. — (Fañch Peru, Kañfarded Milin ar Wern, Skol Vreizh, 2008, p. 9.)
   • Ar boulc'h eo an tamm kentañ a gemerer eus un dorzh. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 58.)
   • Ur manac'h yaouank-flamm, hag a yoa o chom er penn pellañ eus ar gouent, a zihunas o klevet an tennoù fuzuilh kentañ. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 38.)
   • Abaoe an devezh milliget ma chañsas d'hor mamm gentañ
     Kaout ur c'hoantadenn avaloù n'eus 'met poanioù er bed-mañ. — (Prosper Proux, Son ar Merc'hetaer.)
   • Kerkent ma eo dornet an drammoù kentañ, Lan ar C'hor da hopal : [...]. — (Jakez Riou, Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all, Al Liamm, 1957, p. 34.)
   • "Daoust hag an oferenn gentañ a ve o son dija ?" emezi. — (Anatol ar Braz, lakaet e brezhoneg gant Erwan ar Moal, Mojenn an Ankou, Mouladurioù Hor Yezh, 1986, p. 29.)
   • Pa deuas an Dispac'h da ober e freuz kentañ e Breizh oa aet-mat dija war an oad. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 16.)
   • ..., ha d'o heul un druilhad krennardezed, gwisket ganto dilhad o fask kentañ ; ... — (Jarl Priel, Va Zammig Buhez, Al Liamm, 1954, p. 52.)
   • Adal ar bloavezhioù kentañ, dibabet e vezen dalc'hmat da c'hoari roll pe roll, ... — (Jarl Priel, Va Zammig Buhez, Al Liamm, 1954, p. 69.)
   • A zo kaeroc'h, adal an devezioù kentañ dont a ris hag a zivec'his va c'henseurted diouzh an truach ken kasus, ha setu penaos e ris va zaol. — (Jarl Priel, Va Zammig Buhez, Al Liamm, 1954, p. 83.)
   • Ma laras na dimezje ken biken nemet kavout a raje unan hag a zereje dezhi en pep tra abidoù eured e wreg kentañ, — (Fañch an Uhel, Kontadennoù ar Bobl 3, Al Liamm, 1988, p. 25.)
   • Ne viot ket lazhet evel va div wreg kentañ. MBL 26
   • Ar vuoc’h kentañ a ya d’ar prad
     A lip ar glizh hag ar yeod mat. — (Gabriel Milin, Furnez ar geiz, euz a Vreiz, Brest, 1868, p. 124.)
   • … Hag e troas en o fenn ober ur gouel en enor da unan eus ar pennoù kentañ eus an Dispac’h, — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 131.)
4. (ar) penn kentañ
5. ar wech kentañ, an taol kentañ, an dro gentañ
6. (bezañ) da gentañ
7. e troiennoù kimiadiñ:
   • kenavo ar c'hentañ tro : kenavezo ar c'hentañ .
   • D'ar c'hentañ ! : kenavo !
8. an deiz kentañ
   • an deiz kentañ eus ar miz
   • en deiz kentañ a viz Mae, — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Première Partie, 1966, p. 153.)
   • An deiz kentañ a viz Ebrel e vez tapet ar wrac'h er c'hevell. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 211.) (krennlavar)
   • Pa ra glav (d'?) an deiz kentañ a Vae E pil ar C'hallaoued o gwragez. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 326.)
   • deiz kentañ ar bloaz, an deiz kentañ a'r bloaz

   • Abaoe an deiz kentañ’r bloaz eo astennet an deiz da-vat, TBP 2/27
   • D’an Nedeleg ec’h astenn an deiz paz ur c’hefeleg, Da de(iz) kentañ’r bloaz, paz ur waz, D’ar Rouane(z) paz ul leue.

9. bezañ eus ar c'hentañ : eus an dibab !
10. Bezañ eus deiz kentañ ar sizhun, eus deizioù kentañ ar sizhun : bezañ speredek.
11. /* Me n’on ket eus deizioù kentañ ar sizhun, met ne oan ket ganet d’ar sadorn da noz ivez. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Deuxième Partie, 1970, p. 453.)
12. ober e bask kentañ
13. e penn kentañ ar frazenn, dirak ur verb:

    • Kentañ hoc'h eus da ober, eme mevel ar bourev, eo en em astenn aze war an douar. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 1, Brest, 1877, eil emb. Al Liamm 1977, p. 211.)
    • Kentañ a ris 'voe evañ ur banne dour. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 2, Brest, 1878, eil emb. Al Liamm 1977, p. 25.)
    • Kentañ a rejont 'voe eren start ha stagañ ouzh treid ar gweleoù hag an armelioù kement hini a yoa en ti. — (Lan Inizan, Emgann Kergidu 2, Brest, 1878, eil emb. Al Liamm 1977, p. 65.)

14. e penn kentañ ur frazenn, dirak un anv kadarn, en ul lavarenn-stag:

    • Eno, en ur glask an traoù da oferennañ, e kavjont un arched graet, me 'gred, evit kentañ hini a varvje e kêr, ... EK 1/30
    • Kentañ mat a reas a oa tapout krog er morzhol. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 243.)
    • Kentañ porzh e taoljomp eor ennañ a voe Las Palmas. — (Jarl Priel, Va Zammig Buhez, Al Liamm, 1954, p. 89.)
    • kentañ gwech (gwelout: gwech kentañ)

15. ar c'hentañ ar gwellañ
16. kentañ ma, kentañ gwech ma, kentañ tro ma:

    • Kentañ ma c’hallin ez in da Lannuon. — (Jules Gros, Le trésor du breton parlé Troisième Partie, 1974, p. 243.)

17. e troiennoù amzeriañ: arc'hoazh kentañ, fenoz kentañ, disul kentañ...

Gerioù enepster

• diwezhatañ

Deveradoù

• kentael
• kentañ ma
• kentanv

Troidigezhioù

• alamaneg : erst ^(de)
• esperanteg : unua ^(eo)
• galleg : premier ^(fr)
• gujarati : પ્રથમ ^(gu)
• gresianeg : πρώτος ^(el) gourel, πρώτη ^(el) benel, πρώτο ^(el) nepreizh
• henc'hresianeg : πρῶτος gourel, πρώτη benel, πρῶτον nepreizh
• henhebraeg : ראשון gourel
• hindeg : पहला ^(hi) gourel, पहली ^(hi) benel
• italianeg : primo ^(it)
• kembraeg : cyntaf ^(cy)
• roumaneg : prim ^(ro)

• japaneg : 一番目 ^(ja) (ichibanme), 一番 ^(ja) (ichiban), 第一 ^(ja) (daiichi), 最初 ^(ja) (saisho)
• kurdeg : yekan ^(ku) , yekî ^(ku) , yekem ^(ku) , ewil ^(ku)
• latin : primus ^(la)
• nederlandeg : eerste ^(nl)
• portugaleg : primeiro ^(pt)
• sañskriteg : प्रथमः ^(sa)
• saozneg : first ^(en) , prime ^(en)
• sinaeg : 第一 ^(zh) (dìyī)
• spagnoleg : primero ^(es)
• tchekeg : první ^(cs)
• turkeg : birinci ^(tr)

Gwelet ivez

Niver a-raok :	Niveroù petvediñ e brezhoneg	Niver war-lerc'h : eil